ئەمنە سوورەکە

بنکەی پێشووی دەزگای ئەمنی ڕژێمی بەعس، ئێستا مۆزەخانەیەکە بۆ یادی جینۆساید و ئەنفالی گەلی کورد. هۆڵی ئاوێنەکان بە ١٨٢ هەزار پارچە ئاوێنە، بە ژمارەی قوربانیانی ئەنفال، و ٤٥٠٠ گڵۆپ، بە ژمارەی گوندە وێرانکراوەکان، ڕازێنراوەتەوە. مۆزەخانەی ئەمنە سوورەکە (بە عەرەبی: متحف الأمن الأحمر) یەکێکە لە گرنگترین و کاریگەرترین سیمبولە مێژووییەکانی شاری سلێمانی و تەواوی کوردستان. ئەم شوێنە لە یادەوەریی گەلی کورددا گوزارشت لە قۆناغێکی تاریک لە چەوساندنەوە، ئەشکەنجەدان و جینۆساید دەکات کە لەلایەن ڕژێمی پێشووی بەعسەوە ئەنجام دەدرا. ئەمڕۆ باڵەخانەکە وەک تاوانگەیەکی پارێزراو هێڵدراوەتەوە تا ببێتە شایەدی ڕووداوەکان بۆ نەوەکانی داهاتوو. ⏳ مێژووی دروستکردن و گۆڕانکارییەکان • ساڵی ١٩٧٩ (قۆناغی سەرەتا): لە بنەڕەتدا نەخشەی باڵەخانەکە لەسەر داوای حکومەتی عێراق بۆ "کۆلێژی کشتوکاڵ" داڕژابوو، بەڵام دواتر کرا بە بارەگای ئیدارەی خۆجێی سلێمانی. • ساڵانی ١٩٨٣ - ١٩٨٥ (گۆڕینی بۆ قەڵای ئەمنی): بە دیزاینێکی ئەندازیاریی توندوتۆڵ (هاوشێوەی مۆدێلەکانی ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات) گۆڕدرا بۆ بارەگای بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی گشتی (ئەمن)ی پارێزگای سلێمانی. • هۆکاری ناونانی: بەهۆی بەکارهێنانی خشتی سوور لە ڕووکاری دەرەوەی باڵەخانەکە و ڕەنگە پیازی/سوورەکەی، لە نێوان خەڵکدا بە "ئەمنە سوورەکە" ناسیرا. • سەردەمی بەعس (١٩٨٥ - ١٩٩١): ئەم کۆمپلێکسە بووە ترسناکترین زیندانی نهێنی و چەقی لێکۆڵینەوە، کە تێیدا هەزاران هاووڵاتی، شۆڕشگێڕ، ژن و منداڵ بەبێ دادگایی دەستبەسەر دەکران و ڕووبەڕووی دڕندەترین جۆری ئەشکەنجە دەبونەوە . لە کاتی ڕاپەڕینی مەزنی گەلی کوردستاندا، لە ڕۆژانی ٨ و ٩ی ئاداری ١٩٩١، هێزەکانی پێشمەرگە بە پاڵپشتی ڕاپەڕیوانی شاری سلێمانی هێرشیان کردە سەر باڵەخانەکە. شەڕێکی سەخت لە دەوروبەر و ناوەوەی کۆمپلێکسەکە ڕوویدا کە تێیدا سەدان سەرباز و کارمەندی بەعس کوژران و تەواوی بەندکراوە سیاسییەکان ئازاد کران. ئەم باڵەخانەیە کۆتا قەڵای ڕژێم بوو کە لە سلێمانیدا ڕووخا. لەبری ڕووخاندنی باڵەخانەکە، بە دەستپێشخەری و پشتگیریی هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد و بە هاوکاری لایەنە پەیوەندیدارەکان، بڕیاردرا شوێنەکە وەک خۆی (بە شوێنەواری فیشەک و تۆپەکانەوە) بپارێزرێت. لە ساڵی ٢٠٠٣دا بە فەرمی وەک یەکەمین مۆزەخانەی نیشتمانیی مافەکانی مرۆڤ لە عێراقدا کرایەوە. 1. هۆڵی ئەنفال: تایبەتە بە دۆکیۆمێنتکردنی تاوانەکانی ئەنفال لە ڕێگەی وێنەی گۆڕە بەکۆمەڵەکان، ناسنامەی قوربانیان، کەلوپەلی کەسیی دۆزراوە و نەخشەی جوگرافیی شاڵاوەکان. 2. زیندانەکان و ژوورەکانی ئەشکەنجە: ئەم بەشە بەبێ گۆڕانکاری هێڵدراوەتەوە. ژوورە تاکەکەسییەکان (مەنفەز)، زیندانە بەکۆمەڵەکان (کە تێیدا دەیان کەس لە بۆشاییەکی بچووکدا دەهێڵدرانەوە) و ئامرازەکانی ئەشکەنجەدان بەهۆی پەیکەری مۆمینی (مانیکان) هاوشێوەی واقیع پیشان دراون. هێشتا نووسین و هێڵکارییەکانی سەر دیواری زیندانییەکان بە ڕوونی دەبینرێن. 3. حەوشەی دەرەوە و چەکە قورسەکان: لە حەوشەی مۆزەخانەکەدا، کۆمەڵێک تانک (وەک T-55) و فڕۆکەی جەنگی (MiG-21) و کاتیوشا و تۆپهاوێژ پیشان دراون کە ڕژێمی بەعس لە دژی شار و گوندەکانی کوردستان بەکاری هێنابوون. 4. هۆڵی شەهیدانی پێشمەرگە (دژ بە داعش): بەشێکی نوێیە کە تێیدا وێنە و کەلوپەلی ئەو پێشمەرگانە پارێزراوە کە لە شەڕی دژ بە ڕێکخراوی تێرۆریستی داعشدا شەهید بوون، وەک درێژکراوەیەک بۆ مێژووی بەرگریی گەلی کورد. 5. بەشی ڕۆشنبیری و گەلەری هۆنەری: جگە لە لایەنە مێژووییەکە، ئەمنە سوورەکە ئێستا میوانداریی چەندین پیشانگای شێوەکاری، چالاکیی هۆنەری، و کۆڕی ڕۆشنبیری دەکات. گرنگیی نێودوڵەتی و گەشتیاری ئەمنە سوورەکە بووەتە ناوەندێکی جیهانی بۆ گەشتیاریی ڕەش (Dark Tourism). ساڵانە هەزاران گەشتیاری بیانی، شاندە دیپلۆماسییەکان، قوتابییان و توێژەران سەردانی دەکەن بۆ تێگەیشتن لە مێژووی هاوچەرخی ناوچەکە. زۆرێک لە ڕۆژنامەنووسانی نێودوڵەتی ئەم شوێنەیان وەک "کاریگەرترین و پڕ بەڵگەترین مۆزەخانەی یادەوەری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست" وەسف کردووە