ئەشکەوتی قزقاپان

گۆڕێکی هەڵکەنراو لە بەرد لە سەردەمی مادەکان، بە نەخشی بەردینەوە لە بەرزی شاخێک. شوێنەواری قزقاپان (Qizqapan) یەکێکە لە گرنگترین، دەگمەنترین و سەرنجڕاکێشترین شوێنەوارە مێژووییەکانی نەک تەنها کوردستان، بەڵکو تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی میدییەکان (سەدەی شەشەمی پێش زایین) دەگەڕێتەوە. ئەم شوێنەوارە دەکەوێتە پارێزگای سلێمانی، لە دۆڵی چەمی ڕێزان (نزیک قەزای دووکان و چەمچەماڵ)، لەناو تاشەبەردی چیایەکی بەرزدا تاشراوە. ئایا ئەشکەوتە یان قەبرستان؟ قزقاپان لە ڕاستیدا ئەشکەوتێکی سروشتی نییە، بەڵکو گۆڕێکی شاهانەی تاشراوە لەناو بەرددا (Rock-cut Tomb). لای گەلانی کۆنی وەک میدییەکان و ئەخمەنییەکان، نەریت بووە کە بۆ پاراستنی تەرمی پاشا، میر و پیاوە ناودارەکانیان، گۆڕەکانیان لە شوێنی بەرز و لەناو دڵێ چیا سەرکەشەکاندا دەتاشی. ئەمەش بە مەبەستی پاراستنی گۆڕەکە بووە لە دەستکاریی مرۆڤ، کڕێوەی سروشت و دزینی ئەو زێڕ و کەلوپەلانەی کە لەگەڵ مردووەکەدا دەخرانە گۆڕەوە. بۆیە لێرەوە دەتوانین بڵێین قزقاپان مەزار یان گۆڕستانێکی شاهانەی یەک کەسی یان خێزانیی ناودارە نەک ئەشکەوتێک بۆ ژیان. پێکهاتەی ناوەوە و نژیاروانی قزقاپان (بە تەفسیل) ئەم ئەشکەوتە تاشراوە لە چەند بەشێکی سەرەکی پێکدێت کە هونەری پێشکەوتووی نژیاروانی ئەو سەردەمە پیشان دەدات: ١. دەروازە و ئەندامی دەرەوە: لە بەشی دەرەوەیدا دوو ستوونی بەردینی تاشراو هەن کە سەرەکەیان بە شێوازی یونانی (Ionic) دروستکراوە. لە سەرووی دەرگاکەوە، نەخشی چەندین هێمای مێژوویی هەیە. ٢. ژوورەکانی ناوەوە: کاتێک دەچیتە ناوەوە، شوێنەکە دابەش بووە بەسەر سێ ژووری بچووکدا. لەناو ئەم ژوورانەدا سێ گۆڕی تاشراو (تاپۆت) لەناو بەردەکەدا هەڵکەندراون کە بۆ نێژرانی مردووەکان بەکارهاتوون. ٣. نەخش و سیمبولە ئایینییەکان: گرنگترین بەشی قزقاپان ئەو نەخشە داتاشراوەیە کە لەسەر دەرگاکەیە؛ تیایدا دوو کەس پیشان دەدات (پاشا و پیاوێکی ئایینی یان دوو پاشا) کە لەبەردەم ئاگردانێکی پیرۆزدا وەستاون و کەوانەیەکیان بەدەستەوەیە. لە سەرووی ئەوانیشەوە هێمای خۆر یان فەروەهەر (سیمبولی پیرۆزی زەردەشتی) دەبینرێت، ئەمەش سەلمێنەری ئەوەیە کە پەیڕەوانی ئەم مەزارە خاوەن بیروباوەڕی ئایینی زەردەشتی یان میترایی بوون.